martes, 18 de marzo de 2014

La Voz de Galicia 13/03/2014 | "Coaching" para chabolistas



Entidade Promotora- Arquitectos Sen Fronteiras

Arquitectos Sin Fronteras é  unha Organización Non Gubernamental de Desenvolvemento constituída no ano 1992 e declarada de utilidade pública en 1999 e unha entidade de iniciativa social inscrita no Rexistro de Entidades Prestadoras de Servizos Sociais o 9 de maio de 2011.

ASF-Galicia ten o seu domicilio social en Galicia, na Escola Técnica Superior de Arquitectura, Campus A Zapateira s/n, 15071 A Coruña e non se atopa nalgunha das situacións establecidas nos números 2 e 3 do artigo 10 da Lei 9/2007, do 13 de xuño, de subvencións de Galicia.     ASF actúa con independencia de criterios políticos, relixiosos e económicos e está integrada por persoas que cren na defensa dos dereitos humanos para lograr un mundo máis xusto.

A estrutura organizativa de Arquitectos Sen Fronteiras ten un carácter descentralizado, con varias demarcacións territoriais de ámbito autonómico que comparten un mesmo plan estratéxico pero que estatutariamente dispoñen de autonomía a nivel de xestión e operacional, así como dunha organización interna autorregulada por textos propios (Asemblea xeral, Xunta Directiva, grupos de traballo) e recursos propios (voluntarios/as, equipo contratado, etc.).
Os grupos de traballo dos/as voluntarios/as son a ferramenta que ten a demarcación para levar a cabo as actividades que se contemplan nos diferentes proxectos, os cales son aprobados, revisados e avaliados pola Xunta Directiva da demarcación. Por outro lado, o equipo contratado vela pola xestión e coordinación de proxectos e apoia o traballo dos/as voluntarios/as. A estrutura interna da Demarcación de Galicia de ASF está baseada na democracia participativa e na transversalidade.
A Demarcación de Galicia de ASF conta actualmente cunha media de arredor de 20 voluntarios en activo e con 78 socios organizados en diferentes estruturas orgánicas de toma de decisións. O órgano directivo da Demarcación é a Xunta Directiva, escollida pola Asemblea xeral de socios da Demarcación.

No ano 2010 ASF-Galicia elabora un marco estratéxico de acción social (Cooperación Local), facendo unha aposta por ampliar a súa área de traballo no ámbito local co obxectivo de fomentar a inclusión social dos colectivos vulnerables en Galicia traballando a favor da satisfacción axeitada das súas necesidades fundamentais, a partir do cumprimento das condicións básicas de habitabilidade e da erradicación de pautas racistas e discriminatorias.

O grupo de cooperación local concretiza este traballo en intervencións contra as diferentes formas de exclusión social e marxinación que se derivan da carencia dun hábitat digno en Galicia. Estas intervencións forman parte do ámbito de actuación do sistema de dereitos sociais vixente en Galicia ao ter coma obxectivo: “prevenir e superar as causas que orixinen as necesidades sociais, dando a debida prioridade ás accións preventivas e ao enfoque comunitario das intervencións sociais” (Lei 13/2008 aprobada polo Parlamento de Galicia).

As intervencións de acción social articúlanse arredor dos seguintes obxectivos específicos:

-Diminuír a situación de exclusión e marxinación social nos asentamentos precarios mediante a sensibilización da cidadanía, a incidencia política cos poderes públicos e a mobilización social.
-Mellorar as condicións de habitabilidade da poboación obxectivo, traballando no diagnóstico de realidades complexas e o asesoramento técnico en materia urbanística, arquitectónica e construtiva, en colaboración con todos os actores sociais implicados.
-Fomentar a inclusión da poboación obxectivo a través da cohesión e o empoderamento social, a educación, a formación e o emprego.


Entidade Promotora- Arquitectos Sen Fronteiras

II. Programas e  actividades  que leva a cabo

A ferramenta diferencial de ASF Galicia para acadar a misión de lograr un mundo xusto e solidario, é reivindicar o dereito ao hábitat como necesidade básica imprescindíbel para vivir con dignidade e seguridade, para desenvolver libremente a propia personalidade e para participar libremente na vida comunitaria.

ASF-Galicia considera que a vulneración deste dereito básico dana a integridade física e mental das persoas, a súa vida privada, familiar e social, o seu dereito ao traballo, á educación e a participación política e cidadán. 
Arquitectos Sen Fronteiras leva varios anos activando proxectos de acompañamento á poboación, asesoramento técnico e incidencia política nos asentamentos precarios  de A Coruña, co obxectivo de mellorar as condicións de habitabilidade que a poboación padece, e facendo seguimento dos problemas socias da comunidade.
Esta situación de carencia de vivenda prolongada no tempo xera unha problemática de exclusión social de carácter multidimensional que están a padecer milleiros de persoas que viven en asentamentos precarios e chabolistas urbanos en Galicia. Ante esta situación ASF entende a “Erradicación do Chabolismo”  como a satisfacción dun conxunto de necesidades que se deben encaixar dentro dun programa de accións que teñan como obxectivo a inclusión social, por elo o nome do proxecto que ASF desenvolve no marco da problemática chabolista de A Coruña leva o nome de “Programa de inclusión social en asentamentos chabolistas”.


Dende o de Grupo de Cooperación Local de ASF-Galicia lévanse a cabo accións de acompañamento á poboación, asesoramento técnico e incidencia política nos asentamentos precarios da Coruña, co obxectivo de mellorar as condicións de vida da poboación



Entidade Promotora- Arquitectos Sen Fronteiras

III. Cooperación con outras entidades

É imprescindible a implicación de todos os axentes participantes, poderes públicos, técnicos e cidadanía. Trátase de achegar un traballo complementario aos servizos sociais de base, actuando como rede capilar que multiplica o alcance das accións grazas á achega do traballo voluntario.

Polo tanto, o obxectivo será traballar paralelamente e de forma coordinada cos técnicos locais xa implicado (traballadores sociais de base, técnicos, profesores e orientadores, terceiro sector…) para xuntar esforzos e xerar sinerxías de traballo óptimas.

O fenómeno da exclusión social trátase dun problema complexo que precisa unha perspectiva interdisciplinar para a súa abordaxe e unha diversidade de axentes que participen activamente en todas as fases dá intervención: na identificación, na formulación, na execución, no seguimento, na avaliación e na reformulación continuada nun proceso aberto.

Englobamos a diversidade de axentes ou actores en 3 grupos imprescindibles, cos cales contactamos e traballamos de forma coordinada, implicándoos no proceso de intervención e favorecendo a súa participación nalgunhas das actividades levadas a cabo por ASF-Galicia:

-Poderes públicos locais, comarcais e autonómicos con competencia nos distintos ámbitos de prestación de servizos ao cidadán onde se concretan as problemáticas dos colectivos excluídos.

-Técnicos: entidades profesionais do Terceiro Sector e técnicos da Administración.

-Cidadanía: colectivos en exclusión que serán os protagonistas, dinamizadores e articuladores do seu propio proceso de cambio, os movementos sociais e a cidadanía en xeral.

Entidade Promotora- Arquitectos Sen Fronteiras

IV. Áreas de intervención y líneas prioritarias

A filosofía de traballo fundaméntase en 4 eixes temáticos ou áreas de intervención interrelacionadas, todas elas prioritarias no proceso de integración social: a educación, a sanidade, tanto en estado físico como psíquico, a inserción laboral, como aspecto fundamental e principal mecanismo de integración social e desenvolvemento persoal e, por último, a habitabilidade, o dereito a un fogar e un ámbito axeitado que garanta o pleno desenvolvemento humano e social.

Desta forma pretendemos dar continuidade ao traballo realizado durante os últimos dous anos dende ASF-Galicia e, seguindo a metodoloxía de traballo, establecemos as seguintes liñas prioritarias:

- Loita contra a situación de exclusión e precariedade e, sobre todo, contra os efectos que ten sobre a poboación que a padece.

- Implicación de todos os axentes participantes, poderes públicos, técnicos e cidadanía: corresponsabilidade social da intervención.
-Traballo coordinado cos Servizos Sociais de Base e de mediación entre os recursos existentes, municipais e do Terceiro Sector, achegando as persoas aos recursos e viceversa, realizando un seguimento conxunto e un traballo complementario.

- Atención personalizada e específica dentro da diversidade poboacional e en cada área de intervención de forma coordinada.

- Promoción do traballo voluntario e fortalecemento da intervención con persoal especializado para optimizar a achega dos voluntarios e lograr un maior impacto nas actividades realizadas.

-Visibilización e enfoque intercultural desta complexa realidade como primeiro paso para combater o illamento e a segregación, favorecer unha convivencia intercultural e combater os prexuízos e pautas racistas.

- Traballo de empoderamento da poboación, traballando a motivación da poboación dende as fases iniciais de identificación e deseño da intervención así como contar coa súa participación durante todo o proceso. 

Entidade Promotora- Arquitectos Sen Fronteiras

V. Contexto da intervención
Entre os anos 50 e 60 tivo lugar en España un proceso de sedentarización por parte da poboación xitana, que obecedeu ás transformacións producidas na estrutura social e económica da sociedade. Esta sedentarización deuse nomeadamente nas zonas urbanas na busca de alternativas económicas e laborais.
Os asentamentos supuxeron a posta en marcha de algúns mecanismos, escasos,  de cara á integración social, como puido ser a escolarización, pero tamén un debilitamento  do colectivo e da súa cultura, isto provocou un desaxuste que aínda hoxe está sen resolver en moitos casos.
Nos anos 60, no caso de A Coruña, comezaron a implantarse algunhas medidas municipais  de realoxo en zonas periféricas que deron nacemento a asentamentos de infravivendas que aínda perduran hoxe, como é o caso do barrio do Campanario en O Portiño;  outras familias quedaron ao marxe deste planes e seguiron nos asentamentos de chabolas. Posteriormente, nos anos 80, co motivo da construción dunha grande superficie comercial,  desmantelouse o asentamento de chabolas que existía na zona de A Cubela, orixinando a creación de 3 novos asentamentos precarios: Penamoa, As Rañas e A Pasaxe.

As Rañas, froito dunha iniciativa particular da familia xitana Gabarri- Borja e mostra do seu desexo de normalización coa compra duns terreos no núcleo de Martinete-As Rañas no ano 1986.
O poboado está formado por 84 persoas distribuídas en 22 núcleos familiares, todas elas son descendentes da matriarca, María Borja Gabarri. Nas Rañas a integración social é forte e, aínda que o nivel educativo das familias é baixo, cunha porcentaxe significativa de adultos sen alfabetizar, todos os nenos desta comunidade están escolarizados no colexio Manuel Murguía. As actividades laborais dos poboadores son principalmente a venda ambulante e a compravenda de chatarra.

A Pasaxe, onde se aloxaron xitanos convivindo con mercheros e portugueses, procedentes da rexión de Tras os Montes, nas naves abandonadas da “Conserveira Celta” e de “Jabones la Toja”. Este asentamento perdura dende os anos 80 ata día de hoxe,  apartado da sociedade e envolto nun alto grao de vulnerabilidade e exclusión social.
A parcela caracterízase pola existencia de naves industriais en actividade (conxelación e reparación de automóbiles) e as ruínas das antigas construcións onde se aloxaba a poboación de etnia xitana de orixe galego e a de orixe portugués. Na actualidade se sitúan a maioría das familias orixe galego na franxa costeira ao borde da ría e as familias portuguesas nos terreos que se extenden entre a ría e a vía de ferrocarril ao oeste aloxados en chabolas organizadas en ringleiras paralelas á antiga nave de Jabones La Toja, afectada por perigo de derrumbe.

Según os datos extraídos no actual proceso de realización do censo por parte de ASF-Galicia, viven de forma permanente no asentamento da Ponte Pasaxe un total variable (según as obrigas das súas ocupacións informais) entre 45 e 50 unidades de convivencia, 13 de elas son de etnia xitana de orixe galego e o resto de orixe portugués, cunha poboación total que ronda as 150-200 persoas con máis de 50 nenos (menores de 13 anos). 
As condicións de habitabilidade están moi por debaixo dos standares mínimos reconocidos polo Comité Hábitat de Nacións Unidas provocando graves problemas de salubridade e de saúde que están afectando a cotío á poboación e ás condicións medioambientais da contorna o que supón unha situación de emerxencia humanitaria.
As actividades laborais ás que se dedica a poboación son de carácter informal ligadas ao marisqueo, á chatarra e a venda ambulante. É minoritario o número de persoas que dispón de carné de mariscador (menos de 10 persoas).
Aínda que todos os nenos e nenas estean escolarizados, resulta alarmante a elevada porcentaxe de absentismo e abandono escolar así como analfabetismo en adultos.